De cirkel van het oneindige leven
Mandala kunstenaar Erik Willems
Erik Willems is een creatieve duizendpoot. Al meer dan 15 jaar uit hij zich artistiek in schilderkunst, boetseren, dans, theater, muziek en schrijven. Maar sinds een half jaar heeft hij het medium bij uitstek gevonden om zijn boodschap over te brengen: de mandala.
Het woord mandala stamt uit het Sanskriet en betekent ‘magische cirkel’. Boeddhisten gebruikten mandala’s als ondersteuning bij de meditatie. Nu verwijst een mandala meestal naar een cikelvomige tekening waarvan de inhoud vrij staat om door de artiest ingevuld te worden.
Bij het bekijken van Erik’s mandalas wordt de toeschouwer meteen getroffen door het figuratieve beeld dat een harmonieuze wereld schept bevolkt door godinnen, mensen, planten en dieren. De symbolische inslag van de tekeningen valt meteen op. Hier is meer aan de hand dan louter een creatieve uiting. De vergelijking met primitieve kunst ten dienst van het sacrale is niet vergezocht. Wie beter kijkt ziet de talrijke details die de tekening nog meer diepgang geven. Erik is ongeveer zeven maand bezig met tekenen en heeft een twintigtal tekeningen af. Met zijn tekeningen kan hij alle kanten op. Ze kunnen uitvergroot worden op doek, geprojecteerd of eventueel gebruikt worden om stoffen te bedrukken.
Monnikkenwerk
Vooral de minutieuze uitwerking van de details waarin tal van symbolen (spiralen, meanders, v-vormen) zijn opgenomen, maakt indruk. Erik werkt met passer, potlood en pennen om tot een zo harmonisch mogelijk geheel te komen. De mandalas zijn perfect in balans. “Als je goed kijkt”, verduidelijkt Erik, “zie je dat het bijna pure wiskunde is. Elk aspect is tot in het detail uitgerekend en in verhouding. Voor ik aan een tekening begin, heb ik het concept voor 90% in mijn hoofd uitgewerkt. Vervolgens maak ik een schets en dan begint het echte mathematische werk. De kleine ornamentele illustraties komen er later bij.”
Reïncarnatie
Maar Erik’s mandalas zijn meer dan een uiting van creativiteit alleen. Achter de tekeningen gaat een spirituele boodschap schuil, een innerlijke bevlogenheid die Erik met de toeschouwer wil delen. Kennisoverdracht is essentieel in Erik’s werk. “Eigenlijk”, zegt Erik, “probeer ik al 15 jaar op 100 verschillende manieren hetzelfde uit te drukken. De essentie van mijn boodschap ligt op het spirituele vlak: mijn geloof in natuurspiritualiteit en reïncarnatie.” Erik is overtuigd van de eeuwige cyclus van leven, dood en wedergeboorte. Daarom heeft hij voor de mandala gekozen, waarvan de cirkel symbool staat voor oneindigheid. “Wij zijn zo oud als de kosmos”, zegt Erik, “ en er een wezenlijk onderdeel van.” Deze overtuiging kwam tot hem in de vorm van een visioen: “Ik heb mijn eigen ziel gezien en gezien dat die onsterfelijk is. En dat besef wordt bevestigd in literatuur en andere culturen en godsdiensten. Ook hier in het westen zijn veel mensen overtuigd van reïncarnatie. Daaronder ook een aantal grote namen zoals Einstein, Rudolf Steiner en Jung.” Erik is steeds een spitituele zoeker geweest. Na zijn regentaat, belandde hij een tijdje bij de richting godsdienstwetenschappen aan de KUL. Maar daar vond hij geen antwoorden op zijn vragen. Literatuur en reizen boden wel een uitweg. Op zijn geestelijke en materiële uitstappen stootte hij op het beeld van de godin. In zijn mandalas tekent Erik verschillende aspecten van de godin, figuratief en abstract. Vooral het boek ‘Language of the goddess’ van archeologe Maria Gimbutas beïnvloedde hem danig. “Want uit dit boek blijkt”, verduidelijkt Erik,” dat de godinnencultus hier geheerst heeft van minimum 20.000 voor Christus tot aan de val van het Minoïsche rijk op Kreta in 1.500 voor Christus.”
Matriarchaat
Erik is aangetrokken tot de vrouwencultus omdat deze een heel andere benadering van de realiteit inhoudt: creatief, zorgend, met respect voor mens en natuur. Deze levensfilosofie onderscheidt zich duidelijk van de drie patriarchale godsdiensten Islam, Jodendom en Christendom, die uitblinken in vijandigheid ten opzichte van alles wat met de natuur te maken heeft. Niet alleen de natuur alsdusdanig, maar ook de natuurlijke instincten van de mens. Voor Erik is het duidelijk: “Als de mens beseft dat hij deel is van het groter geheel, niet meer of minder, niet hoger of lager, dan kom je automatisch tot een andere levensfilosofie.” De godinnencultus kent op dit moment hier in het westen een enorme opleving in de vorm van wicca en sjamanisme. Desondanks heeft Erik zich nooit bij één of andere beweging aangesloten. “Ik geloof in het zelfstandig zoeken”, zegt Erik hierover, “ de queeste is een private tocht.
Verzinsels?
Alhoewel de veruiterlijkingen van de godin de inspiratie vormen voor zijn mandalas, beseft Erik dat het hier ook alleen maar gaat om een beeld: “Ik ben ervan overtuigd dat mythen, sagen en legendes en ook goden en godinnen allemaal verzinsels zijn. Het zijn projecties. Maar ze zijn broodnodig om ons een plaats te geven op deze planeet. Wie zijn wij? Wat doen wij? Wat is onze verhouding ten opzichte van de kosmos, planten en dieren? Goden zijn voorbeelden waaraan je je kunt profileren, modelleren en eigenschappen aan kunt ontlenen. Hier in het westen heeft men de hele godsdienst afgedaan als een verzinsel en het kind met het badwater weggesmeten. En dan eindig je met alleen de positieve wetenschap. Dat is voor mij een erg trieste zaak.Maar ik denk dat we naar een keerpunt evolueren. Er groeit bij de mensen terug een besef dat er meer is ‘than meets the eye’. Dat stemt me hoopvol voor de toekomst. Ik hoop dat mijn tekeningen een deel van het mysterie kunnen ontsluieren.”
Illustraties
The bird goddess
De godin afgebeeld als vogel komt veel voor in oud-Europa. In deze mandala wordt ze voorgesteld als moeder van al wat leeft. In de staart zijn de vier elementen water, lucht, vuur en aarde verwerkt.In haar lichaam zien we naast tal van dieren en planten, de drie standen van de maan.
Tantra
In het midden van de mandala vinden we symbolen ontleend aan de Noord-Amerikaanse Indianen, die veel werken met het getal 4: de 4 elementen, de 4 rassen, de 4 seizoenen. De figuren daarrond beelden mannen en vrouwen uit in een soort van rijdans als hulde aan het leven. Typische vrouwelijke symbolen zijn maan en slang; de zon en vogel zijn mannelijke symbolen.
Calamara
Deze mandala is gewijd aan de godin in de vorm van een octopus, heerseres over de oceaan. De oceaan wordt gezien als baarmoeder van de planeet. Naast twee vrijende dolfijnen en een familie orca’s vinden we in de rand tal van tribal symbolen terug: vissen, spiralen en slangen.
Shiva
De godin figureert hier als Shiva. Met in de éne hand een doodshoofd en in de andere een gesplitst ei, als teken van einde en begin van het leven. De godin heeft de kosmos gecreëerd en staat voor het principe van het eeuwig wederkerende. Shiva danst op een slang die zichzelf verslindt, de ouroboros, symbool van het eeuwige.